ورود     | ثبت نام Skip Navigation Links
صفحه نخست
درباره استانExpand درباره استان
اطلاع رسانیExpand اطلاع رسانی
بانک اطلاعات هنرمندانExpand بانک اطلاعات هنرمندان
فعالیتهاExpand فعالیتها
منابع محتواییExpand منابع محتوایی
درباره مرکزExpand درباره مرکز
 
 
 

اهمیت نور در تئاتر (قسمت سوم)

اصول طرح نور
طرح نور صحنه نیز تابع همان قواعدی است که بر دیگر هنرهای بصری حاکم است، یعنی هماهنگی، توازن، تناسب، تاکید و ریتم.
نور برای یک اجرا - به عنوان یک کل واحد باید چنان طرح شود که با تمام عناصر دیگر در هماهنگی کامل باشد. طرح نور باید تناسب داشته باشد با سبک دوران، شخصیت، عمل و فکر نمایشنامه. این اصل یعنی اصل وحدت، باید هم در محدوده خود نور بحساب آید و هم در کل نمایشنامه البته اگر در وحدت تنوع بکار گرفته نشود چه بسا که به یک نواختی و یکدستی کسالت بار می انجامد.
توازن، تناسب و تاکید، اصولی هستند که در طرح نور، بستگی کامل بیکدیگر دارند. نور باید طوری تنظیم گردد که در اغلب اوقات، تاکید را بر محوطه بازی بگذارد.
نظر به اینکه روشنایی میتواند وسیله تاکید باشد، معمولا نور شدید را بر قسمتهایی از صحنه می تابند که مورد استفاده هنر پیشه است و بهمین نسبت نوری که بر زمینه می تابد البته شدت کمتری خواهد داشت. اما از این نکته نباید غفلت کرد که محوطه عمل و زمینه بایستی بنظر پیوسته بیایند نه گسسته – بهمین لحاظ تناسب شدت نور در هرقسمت از صحنه، باید طوری باشد که این قسمتها به نرمی در هم بیامیزند بعنوان یک قاعده، نور، در محوطه عمل باید آنچنان متساوی توزیع شود که بر هنرپیشه در جریان عمل، پیوسته، نور یکسان بتابد البته گاهی ممکن است بسته به نیاز متن این توازن معمولی تغییر یابد یعنی لازم شود که محوطه ای دیگر روشن باشد و در هر دو محوطه نیز عمل صورت بگیرد. در اینصورت توازن و تناسب نقاط مورد تاکید را بوجود میاورد.
ریتم عاملی است که باعث می شود، نظر به راحتی از مرکز اصلی توجه به قسمتهای غیر اصلی یعنی به حاشیه – معطوف شود و دوباره به مرکز تاکید باز گردد. ریتم نتیجه تغییر تدریجی شدت نور است و استفاده مناسب از رنگ و توزیع. ریتم عاملی است که میتواند قسمتهای مختلف را در صحنه، در یک ترکیب واحد جوش دهد و درهم بیامیزد.
شیوه کار
طراح نور، قبل از پرداختن به نیازها و الزامات نوری باید نمایشنامه را بعنوان یک « کل » بشناسد. بنابر این باید کار خود را با تحلیل عمل، شخصیتها، افکار و منظره شروع کند تا سرانجام به نقطه نظرهای اساسی متن، معنای نمایشنامه و سبک آن دست یابد و بعد از اینکه اطمینان یافت که نمایشنامه را بعنوان یک « کل واحد » فهمیده و دریافته است میتواند در این باره بیندیشد که چگونه این کیفیات را بوسیله نور تجسم بخشد.
طراح نور – به هنگام مطالعه نمایشنامه باید در جستجوی اشاراتی باشد که نشان دهنده کیفیت طبیعی نور است. یعنی منبع نور ( که شمع است یا چراغ. نور ماه یا نور خورشید ... )، تغییرات نور ( اشارات مربوط به تاریک یا روشن شدن تدریجی صحنه، روشن یا خاموش شدن چراغها، بازو بسته شدن پنجره ها ...)، تغیرات نور برای قسمتهای مختلف صحنه، جهت تابش نور ( مثلا تابش نور ماه از میان پنجره، و یا نور خورشید که از طرفی بر صحنه می تابد و ...) و اثرات خاص نوری ( مثلا درخشش برق، قوس و قزح شعله آتش ... ) و رنگ آمیزی نور ( روشنایی آتش، نور ماه، نور لامپ، نور خورشید و... ).‏
این ملاحظات عمل، در صورتیکه از نظر متن حائز اهمیت باشد باید حتما مورد توجه قرار بگیرد.
طراح نور مخصوصا باید بیدار « حالت » ( یا حال حاکم بر نمایشنامه ) باشد، زیرا ، چرا که نور یکی از وسایل عمده است بخاطر ایجاد فضای مناسب برای عمل. نور میتواند روشن یا تیره باشد یا گرم و یا سرد. میتواند قسمتهای مختلف صحنه را با هم ترکیب کند، یا عناصر و عواملی را از بقیه و از محیط پیرامون مجزا سازد. با استفاده از ترکیب، تنوع، بسط، رنگ و تقسیم نور میتوان حالت و فضای مناسب را ایجاد کرد.
طراح نور باید سبک نمایشنامه را بفهمد. در تئاتر رئالسیتی شاید لازم باشد ترتیبی دهد که نور بظاهر از منبع خاصی بتابد و بسته به نیازها و علت ها رئالیستی تغییر کند. در صورتی که متن غیر رئالیسی باشد تغییرات رنگ و تقسیم نور میتواند بیشتر اختیاری باشد. بهر حال نور پردازی پیوسته باید بازتابی باشد از میزان رئالیستی یا غیر رئالیستی بودن اثر.
علاوه بر اینها نور پرداز باید به مبنای نمایشنامه و چگونگی بسط واقعه توجه داشته باشد. مثلا ممکنست نمایشنامه ای در حالت شاد آغاز شود و بتدریج به تیرگی و پریشانی بگراید. نور پردازی باید با مهارت، این تغییر را منعکس سازد.
گاهی نیاز به این است که نور پرداز به مطالعه و تحقیق در وسائل و امکانات نوری دوران های مختلف بپردازد و کیفیات خاصی از آنها را به کار گیرد. بهر حال اگر قرار است که شیوه ها و قرار دادهای صحنه ای دوران بخصوصی، در اجرا به کار گرفته شود، نور پرداز حتما باید شیوه های نور پردازی دوران مزبور را مطالعه کند و بشناسد. در عین حال، بعنوان یک قاعده، باید گفت که البته کار نور پرداز کمتر از صحنه ساز و طراح لباس متاثر از ملاحظات تاریخی است.
طراح نور، قبل از اولین کنفرانس که با کارگردان، دیگر طراحان و احتمالا نویسنده، خواهد داشت باید نمایشنامه را کاملا مطالعه و درک کرده باشد. وی در این ملاقات میتواند دریافت خود را از نمایشنامه و خلاصه طرحی را که برای نور دارد با دیگران در میان گذارد تا باین اطمینان برسد که برداشت کارگردان از نمایشنامه، کیفیات مورد نظر و حتی الامکان لباس و دکور را دریافته است. البته قبل از رسیدن به طرح اصلی نور و توافق بر سر آن ممکنست ملاقاتهای متعدد دیگری نیز صورت بگیرد. در تئاتر های حرفه ای، طراح نور، از همان ابتدا طرح های دقیقی از صحنه و چگونگی و نور پردازی تهیه میکند اما در تئاتر های غیر حرفهای، معمولا کافیست که بر سر رنگ و شدت و تقسیم نور توافق شود – حتی توافقی مبهم – و طرح مشخص و قطعی، بصورت طرحی آزمایشی – که بهر حال دستخوش تغییر خواهد بود، باقی خواهد ماند.‏
این وضعیت - یعنی تغییر پذیری طرح نور – تا حدودی بعلت طبیعت خاص نور است.
اغلب برای پیاده کردن طرح نور مدت زیادی زمان لازم است، چرا که همیشه مسائل پیش بینی نشده در زمینه بازی، دکور و لباس وجود دارد. و برای تطبیق طرح با این مسائل هم به زمان احتیاج است و هم به تغییرات در فکر اولیه. بعلاوه برای پیاده کردن طرح نور، قبل از آماده شدن صحنه و دکور، کار زیادی نمی توان صورت داد. بهمین لحاظ کار عمده تنظیم نور، معمولا در همان چند روز آخر و در جریان تمرین اصلی صورت میگیرد.
معهذا نور پرداز باید بتواند که طرح خود را روی کاغذ بیاورد. برای اینکار لازمست که ابتدا نقشه مقطع صحنه را تهیه کند و آنگاه بر این نقشه نوع، اندازه، رنگ و وضع هر یک از دستگاههای نوری و فضایی را که تقریبا با هریک از این وسائل روشن میشود مشخص سازد. برای این کار میتوان از علائم و نشانه های خاص ( که نوعی از این علائم و نشانه ها در مورد تقسیم بندی صحنه در جزوه مبانی کارگردانی آورده شده است. ) استفاده کرد. معمولا لازمست که برای هر صحنه طرح علیهده نور تنظیم شود چرا که بسته به نوع و محل وسائل صحنه و محل حاکم بر واقعه چگونگی نور پردازی فرق میکند.‏

ادامه دارد

تهیه و تالیف
ابراهیم مطیعی مسئول هنرهای نمایشی
حوزه هنری کرمانشاه
 

 
 
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب‌سایت به حوزه هنری استان کرمانشاه تعلق دارد | نقشه سايت